Este blog se crea para que todos los ciudadanos puedan expresar libremente sus opiniones, y además poder aportar todas estas ideas y compartirlas con el resto de la ciudadanía.
Hirugarren aldiz egingo dute Euskal Herriko Txotxongilolarien Topaketa, Bidasoan. Ostomila taldeak sustatuta, profesionalen formazioan jarriko dute erdigunea aurten, baina hainbat ikuskizun ere
Hirugarrenez egingo dute Euskal Herriko Txotxongilolarien Topaketa Bidasoa eskualdean. Ostomila txotxongilo taldeak sustatuta, pozik daude lehen bi edizioek emandakoarekin, eta beraz, hirugarrenari ilusio handiz eutsiko diote. Urtero, gai orokor bat jarri izan diote topaketari, eta aurten, txotxongilolari profesionalen formazioan jarriko dute erdigunea.
“Lehenengo bi urteen arrakasta ikusita, aurrera egin behar genuela argi genuen”, adierazi du Ruben Mejuto Ostomila taldeko kideak. Lehen urtean txotxongilolari emakumeak jarri zituzten erdigunean, bigarrenean formazioa izan zen protagonista, baina aurten, azken horretan gehiago sakonduko dute, profesionalei zuzendutako formazio saioak eskainiz.
Mario Copete argi teknikariak emango du aurtengo formazioa, txotxongilo ikuskizunen argiztapenari buruzkoa. “Sari asko irabazi ditu Copetek bere ibilbidean zehar, eta zorte handia dugu, gurekin izango dugu”, esan du Mejutok. Hiru eguneko formazioa izango da, itxia, esan bezala profesionalei zuzendua baita.
Baina jendeak ere txotxongiloez disfrutatzeko aukera izango du, noski. Urriaren 2an hasiko dira ikuskizunak, 17:30ean, Hondarribiko Kultur Etxean. Gus Marionetas konpainiak eskainiko du topaketetako lehen saioa. Egunean bertan, Mejutok eta Ostomilako Tamara Cuellarrek hitzaldi bat emango dute. “Gerra karlistak amaitu zirenetik 1936ko gerraraino euskal txotxongiloen historia ikertzen ari gara. Ez da inoiz horrelako ezer ikertu, eta askotan sinetsi dugu ez zela horrelako tradiziorik izan. Baina artxiboetan hainbat aurkitu ditugu, hainbat txotxongilolari euskaldun”, azaldu du Mejutok. Haien ikerketa horri buruz hitz egingo dute topaketetako momentu berezienetariko batean.
Larunbatean, urriaren 3an, Olazabal parkean hasiko dute eguna, umeei begirako ikuskizun batekin. Ondoren Irunen izango dira 12:00etan eta 18:00etan, beste bi emanaldirekin, eta Pausun amaituko dute eguna, 22:00etan, kabaret batekin. “Txotxongiloak helduentzako sortu ziren, eta oso politikoak ere baziren. Baina dena aldatzen doa, eta gaur egun ikuskizunak %99an umeentzako bideratzen dira. Guk ere horrela jokatzen dugu”, dio Mejutok.
Baloratu beharrekoa Ostomilako kideak uste du ez zaiola eman beharreko balioa ematen txotxongiloei. “Jendeak, artistek, musikariek edota antzerki mundukoek ez diote eman beharreko balioa ematen. Askok diote hau ez dela antzerkia, baina arte eszenikoen barnean antzerkia dago, eta txotxongiloak bertan daude”. Mejutok azaldu du haien ikuskizunak ordainpekoak balira ez litzatekeela inor hurbilduko, baina era berean artistei ordaindu egin behar zaiela. “Gure lana ez da soilik oholtza gainean egotea, askoz sakonagoa da. Kultura doakoa izan behar dela esaten jarraitzen badugu, horrek ez gaitu inora emango”.
Txingudiko bertso eskolan izena emateko epea irekita dago haur, gazte zein helduentzat. Oinarriak ikasteko edo bat-batean bertsoak egiten trebatzeko eskolak dira.
Abuztuaren 29an Moskuko jaietako bertso saioa. Irunabar
Ez da erraza bertsotan aritzea; errimak bilatu behar dira, doinua aukeratu, zer esan nahi den erabaki, potto egin gabe abestu… Denbora eta abilezia eskatzen ditu, eta agian batzuek nahiago dute hasi berria den Euskal Herriko Bertsolaritza Txapelketa telebistatik ikusten geratu. Aitzitik, askotan azpimarratu izan ohi da denbora igarotzeko aitzakia izan daitekeela, eta batek daki, agian zale bihurtu. Eta zein une egokiagoa horretarako ikasturte berriaren hasiera baino. Ideia horretatik abiatuta, Irunabar Irungo Bertsoaren Bilguneak ikasturte berrirako bertso eskoletan izena emateko kanpaina abiatu du Irunen, Hondarribian eta Hendaian.
Pasa den ikasturtean langa altua utzi zuten. Manu Goiogana, Igauri Lopetegi eta Jon Luzuriaga bertsolariek Gipuzkoako Herriarteko Txapelketako finalerdietara iritsi ziren; garaipen historikotzat dute lortutakoa bertsolariek. Ikusteke dago zer gertatuko den hurrengo Herriartekoan; oraingoz, gutxienez, eskolako ateak ireki dituzte.
Haur, gazte zein helduentzako eskolak eskaini dituzte, eta oraingoz bi modalitate aurkeztu dituzte: hasiberrientzako eskolak eta bertsoak bat-batean egiten ikasteko eskola. Dena den, aukera gehiago ere izan daitezkeela aurreratu du Adrian Arruti bilguneko kideak: “Urtero bost eduki izan ditugu: haur eta heldu hasiberrientzat, bat-batean aritzeko eskola arruntak eta helduentzako, eta gazteentzako”.
Klaseen egitura
Doako klaseak dira, Bidasoa-Txingudi Mugaz Gaindiko Partzuergoarekin hitzarmena baitute. Urrian hasiko dute ikasturtea, baina Arrutik zehaztu du “beti irekita” dagoela izena emateko aukera. Bilgunearen telefonora deituta (685 727 539) eta posta elektronikoaren bitartez (irunabar@gmail.com) egin behar da.
Urtero 50 ikasle inguru biltzen dira eskola, eta aurten ere kopuru horren bueltan ibiliko direla pentsatzen du Arrutik, orain arteko neurrian. “Ez dugu baliabiderik bertso eskola potentea sortzeko, ezin dugu gazte transmisioari behar bezala ekin”. Ikasleen ibilbidean etenaldiak badaude ere, gaztetan hasitako asko itzultzen dira helduak direnean.
Egoitza baten beharrean
Oraindik ez dute erabaki zein egunetan izango den eskola bakoitza. “Ikasleen baldintzetara egokitzen gara. Gainera, eskola bat baino gehiagora joan daitezke, egun desberdinetan”. Ordutegia finkatu ez badute ere, Arrutik aurreratu du litekeena dela ostegunetan izatea bat-bateko eskolak, orain arte bezala.
ordutegia zehazteke dute, eta gainera, bertso elkarteak bulegorik gabe jarraitzen duela zehaztu dute. Arrutik azaldu du Irunabarrek urteak daramatzala espazio fisiko bat eskatzen, bilgune bezala funtzionatu eta klaseak emateko. Erakundeetatik, baina, ez dutela erantzunik jaso salatu du, eta hortaz, herrigintzako beste elkarteen bitartez bizi direla. “AEKn eman izan ditugu maiz klaseak, baita Kabegorri tabernan, Muara elkartean eta Jaizubiko auzo elkartean, besteak beste”. Jaizubiko elkartean egin izan dituzte, hain justu, bat-bateko modalitateko bertso saioak.
Ikasturte berria aurrera ateratzeko AEKren egoitza eta Jaizubiko auzo elkartearena baliatuko dituzte, baina bertsolariak gehitu du Larreaundiko auzo elkartearekin ere harremanetan dabiltza.
Ikasleen nahietara
Txingudiko Bertso Eskolaren helburua ikasleek “bat-batean inprobisatuta bertsoak egiteko gaitasuna eskuratzea” da, baina Arrutik adierazi du irekita daude hortik aurrerako beharretara. eta nahietara. Adibidez, beste urteetan, ikasleek jendaurrean abesteko gogoa agertu dutenean, “plazak sortu” dituzte, esterako, Kabigorri tabernan hilabetero bertso saioak antolatu izan dituzte.
Gipuzkoako Bertso Txapelketan eta Ipar Euskal Herriko Xilaba Txapelketan ere lehiatu izan dira Irunabarreko bertsolariak. Aurtengo ikasturteari begira ez dute aparteko jarduerarik, baina itxaropentsu aurreratu du Arrutik “agenda propioa” osatuko dutela.
Eragile antifaxistek urriaren 2an mobilizatzeko deia egin dute, egun bererako 'Colaboración ciudadana' taldeak deitutako "mobilizazio arrazista eta faxistaren" aurrean. Aldarrikatu dute Irun harrera hiria dela eta "migratzaile guztiak direla ongietorriak".
Datorren urriaren 2an mobilizatzeko deia egin du ‘Colaboración ciudadana’ Irungo bizilagunen taldeak, Por una ciudad cuidada y segura lelopean. Iaz egin zen ezaguna taldea, hirian zehar gauetan patruila lanak egiten ibiltzen baitziren, “segurtasunaren” izenean. Ordea, hiriko talde antifaxistek ohartarazi zuten izaera arrazista eta faxistako taldeak zirela, eta migratzaileak zituztela jomugan.
Urriaren 2rako antolatu duten mobilizazioaren aurrean, hiriko talde antifaxistek mobilizazioa antolatu dute egun bererako, 17:45ean, Alberto Anguera plazatik, Ez nahastu etsaiz, Irunen arrazakeriari eta faxismoari ez! lelopean. “Irun harrera herria da eta ateak zabalik ditu beste herrialdeetako migratzaileentzat”, aldarrikatu dute antifaxistek bart, hilak 24, Alberto Anguera plazan egindako prentsaurrekoan.
“2021eko irailean migratzaileen aurkako ehiza; 2024ko neguan neonazien erasoak Lakaxitako eta Moskuko gaztetxean eta 2026ko maiatzean desokupazio enpresa faxistak Dunboa auzoan”. Azken urteetan Irunen izandako oldarraldi erreakzionarioaren adibide batzuk dira, baina gehiago ere izendatu dituzte agerraldian, tartean, “hiri patruilak”.
Salatu dute segurtasunaren izenean jokatu arren, “maskara” bat dutela, eta funtsean, izaera faxista dutela: “Migratzaileak deshumanizatzen dituzte, haien aurkako zein kale egoeran daudenen aurkako indarkeria sustatzen dute, eta eskuin muturreko alderdien eta alderdi faxisten aldeko mezuak zabaldu”. Hiriarentzat “mehatxu politikoa” direla salatu dute, arrazakeria eta gorrotoa zabaltzen dutelako eta “ustezko segurtasunaren” izenean, “eskuin muturrarentzat mesedegarria” den giroa elikatzen dutelako.
“Segurtasunagatik”
Antifaxistek azpimarratu dute “segurtasun ezarena” azken urteetan askotan errepikatu izan den argudioa dela eta “argudio partziala” dela. “Kontzeptu partziala eta selektiboa da. Delinkuentzia aspalditik deitu zaio kapitalismoak eragiten duen pobreziaren eta miseria egoeraren sintomei eta ez, ordea, esaterako, migratzaileen esplotazio kasuei”.
Salatu dute segurtasun falta ez dutela migratzaileek sortzen, baizik eta langabeziak, inflazioak, etxegabetzeek, indarkeria matxistak, LGTBI+ kolektiboaren aurkako erasoek, beste askoren artean. Horregatik, datorren urriaren 2an egingo duten mobilizazioarekin bat egin eta ‘Hiriko patruilak’ taldeek antolatutako martxari aurre egiteko aldarrikatu dute: “Erakutsi dezagun arrazakeria eta faxismoa ez direla ongi etorriak”.
Urtarriletik aurrera turistek tarifa turistikoa ordaindu beharko dute
Egonaldi Turistikoen gaineko Zerga onartu dute osoko bilkuran, EAJk, EH Bilduk, PSOEk eta Elkarrekin Podemos-eko Thania Pazosek baietz bozkatu ostean. Besteak beste, etxebizitza turistikoetan geratzen direnek 6,5 euroko tarifa ordaindu beharko dute.
Irungo Udalak ostiral goizean, hilak 25ean, egin duen osoko bilkuran onartutzat eman du Egonaldi Turistikoen gaineko Zerga, eta hortaz, 2027ko urtarrilaren 1etik aurrera hirian geratzen diren bisitariek aparteko tasa bat ordaindu beharko dute. Etxebizitza turistikoetan geratzen direnek ordaindu beharko dute tasarik altuena, 6,5 euro gaueko.
Nuria Alzaga Ogasuneko ordezkariak azaldu du proposamena. Adierazi du orain arte Irun “erdibideko” hiria izan dela turismoari dagokionez, eta hori aldatzearren aldeko agertu da: “Ostalaritza, merkataritza, historia eta kultura duen hiria gara. Irundik igarotzen dena gelditzea eta hiria ezagutzea nahi dugu”. Beti ere ñabardura batzuekin. “Identitatea errespetatu eta kalitatezko turismo jasangarria izan dadila, eta hortik tasa ezartzearen arrazoia”.
Datorren urteko urtarrilean ezarriko da indarrean Gipuzkoako Foru Aldundiaren Egonaldi Turistikoen gaineko Zerga. “Irungo Udalak ez du erabakitzen aplikatuko den ala ez, baina bai erabaki dezake nola egingo den”, argitu du Alzagak. Proposamenean zehaztu bezala, turismo-ostatuko kategoria bakoitzerako araudian aurreikusitako gutxieneko tarifak aplikatuko dira, eta etxebizitza turistikoen kasuan, berriz, gehienezko tasa, 6,5 euro pertsona eta gau bakoitzeko. “Turismoa nahi dugu, baina baita etxebizitzak ere. Etxebizitzak eskuratzeko zailtasunak dituen hiri batean, ezin dugu beste aldera begiratu”.
David Nuño Elkarrekin Podemos-eko ordezkaria izan da lehena hitz egiten. Proposamenaren aurkako jarrera agertu du: “Lehendabizi, finkatu dezagun gure turismoa, sortu dezala mugimendu gehiago gure merkataritzarako. Gero erabakiko dugu zer-nolako ekarpen fiskala egin behar duen gurera datorrenak”. Tentsioa izan da jarraian hitz egin duen alderdi bereko Thania Pazos ordezkariarekin, proposamenaren alde agertu baita: “Sinesten dugu Irunek turismorako gaitasuna duela eta turismoa zaindu behar dela, baina baita herritarrak ere. Horregatik, zerga honek herriarentzat onurak ekarriko dituela uste dugu”. Gogoratzekoa da aste honetan jakinarazi dutela Nuño kargugabetu duela alderdiak.
Bestalde, PP abstenitu egin da. Popularren ordezkari Iñigo Manriquek, aitortu duen arren proposamena “zentzuzkoa” dela, iritzi egin du “motz” gelditu dela udala “gutxienekoaren gainetik %33 eta %44ko igoerak ezartzean”. EAJk eta EH Bilduk ez dute hitza hartu.
Horrela, alderdiek hitz egin ostean, bozketa egin dute. PSOE, EAJ, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-eko Thania Pazos ordazkariak baietz bozkatu dute; David Nuñok ezezkoa bozkatu du; eta PP, berriz, abstenitu egin da. Horiek horrela, proposamena onartu da.
Aitzol Arroyo eta Aitor Azurki - Historialaria eta kazetaria
«Internazionalista hauek ahaztuenetatik ahaztuenak izan dira beti»
'Euzkadiko borrokalarietako bat naiz' liburua ondu du bikoteak. 1936ko gerran Gipuzkoan izandako boluntario internazionalistak ikertu dituzte, eta 180 aurkitu dituzte artxibo historikoak miatuz.
Udan, 1936an, piztu zen gerra, estatu kolpe batek bultzaturik. Gipuzkoan ez zuten arrakasta izan kolpistek, beraz, pixkanaka lurraldea okupatzen hasi ziren. Haien aurrean, errepublikarrek aurre egin zieten. Lubakiak, metrailadoreak, kaosa, suntsiketak… Ez ziren aste errazak izan 1936ko uda hartakoak. Euskaldun gudariak bertan izan ziren, baina nazioarteko laguntza ere izan zuten. Atzerritar horiek dira Aitzol Arroyo historialari hondarribiarrak eta Aitor Azurki kazetari donostiarrak ikertu dituztenak. Europatik, eta baten bat Amerikatik, Euskal Herrira faxisten aurka borrokatzera iritsi ziren internazionalista horien 180 izen aurkitu dituzte, eta orain, ikerketa hori liburu bihurtu.
Zer da zehazki internazionalista bat?
AITOR AZURKI: Hainbat duda eduki genituen hasieran, ez genekien-eta zein izen eman borrokalari atzerritar hauei. Nazioarteko Brigadak Albaceten sortu ziren, borrokalari hauek Euskal Herrira iritsi ondoren, beraz, ezin genituen brigadistak deitu. Horregatik, guk internazionalistak deitu ditugu. Azken finean hona haien ideia politikoek bultzaturik iritsi ziren. Hori denek adierazi zuten, bai komunistak, sozialistak, anarkistak edota antifaxistak izan arren.
Zer aurkituko du irakurleak liburuan?
AZURKI: Alde batetik, errelato bat. Hau da, 180 borrokalari horiek non ibili ziren, nola etorri ziren, non borrokatu zuten edota non zauritu edo hil ziren. Kronologikoki antolatutako errelatoa da, eta azkenik azaltzen dugu ondoren nora joan ziren. Ahalik eta informazio zehatzena biltzen saiatu gara, eta ez gara 1936ko gerrako orokortasunean erori. Gai honen inguruan idatzi dugu, gai hau jorratu dugu. Bukaeran, 180 borrokalarien profilak agertzen dira, izen eta abizenekin, haien jaioterriekin, haien militantziaren historiekin… Uste dugu horrek etorkizuneko ikerketak egiteko balioko duela.
AITZOL ARROYO: Bukaeran preso trukaketekin gertatutakoa azaldu dugu. Okupazioa emandakoan, internazionalistek zein paper eduki zuten aztertu dugu, hau da, batzuk txanpon moduan erabili zituzten, beste preso batzuengatik trukatzeko xedearekin. Etorbidea zubian uzten zituzten, eta Hendaian bertan geratzen ziren. Amaitzeko, Irungo kontzentrazio esparruan egondako 500 atzerritar baino gehiago identifikatu ditugu. Zergatik atzerritarrak eta ez internazionalistak? Topatu dugu atzerritar horien artean izan zirela hainbat kolpistekin borroka egin zutenak.
Boluntarioki iritsitako jendea izan zen? Edo norbaitek behartu zituen hona etortzera?
ARROYO: Hortik dator ere boluntario hitza. Guk beti eduki dugu buruan hona etortzen zen jendea gaztea, ameslaria, iraultzailea edota idealista zela, baina errealitatearen zati handiena ez zen hala izan. Erbestean zegoen jendea izan zen gehienbat, Italiatik, Alemaniatik eta Poloniatik ihesi zeuden pertsonak. Frantzian eta Belgikan biltzen ziren gehienbat. Gehienek ezagutza militarra zuten, zerbitzu militarra egina zuten, eta horrez gain, baziren ere Lehen Mundu Gerrako beteranoak. Gazte ameslariak ziren, bai, baina gutxiengo bat ziren ameslari horiek.
AZURKI: Aurkitu ditugun gehienak komunistak ziren. Haien dokumentazioa ondo gorde da, eta sakon betetzen zuten profil hori. Ziur gaude 180 baino gehiago izan zirela, baina hori da topatu duguna. 90 urte pasa dira, eta dokumentazio asko desagerrarazi egin zuten. Egun oso kaotikoak izan ziren hasieran. Inork ez zuen espero estatu kolpea, eta ez zen antolatzeko denbora askorik egon.
Marcelo Usabiagak bere garaian kontatu zigun nola Irunen, Puntxan, lehen lerro hartan, hainbat eta hainbat atzerritar zeuden alde errepublikanoan. Herritar xumeak, trenbideetako langileak, dinamitero asturiarrak… Jende aniztasun handia izan zen borroka hartan. Internazionalistak iritsi eta zuzenean lehen lerroan jartzen ziren.
Aurkitu dituzuela diozue. Non?
ARROYO: Artxiboei dagokienez, modu ezberdinetan klasifika ditzakegu. Alde batetik, Salamancako artxiboa, errepublika garaian garatutako dokumentuak biltzen dituenak. Artxibo horrek dokumentazio oso baliotsua eskaintzen digu. Baina han ez ezik, Frantziako artxibo nazionalean; Belgikakoan; Herbehereetakoan; eta bereziki, Errusiakoan, Moskun dagoen RGASPI artxiboa [Gizarte eta Politika Historiaren Errusiako Estatu Artxiboa] jaso dugu dokumentazioa. Internazional komunistei buruzko dokumentazioa bertan dago gehienbat. Gure iturri nagusietakoa izan da Errusiakoa. Inskripzio fitxak, gerra parteak, militanteen biografia, alderdi komunistako kideen deskribapenak, zaurituei emandako justifikanteak… denetarik aurkitu dugu bertan.
Artxiboei buruz hitz egiterakoan, askori datorkie burura liburutegian sartu eta milaka dokumentu irakurtzen dituen pertsonaren irudia. Hori gaur egun ere horrela al da?
AZURKI: Ez, ez da horrela. Salamancako artxiboa azken finean biltegi bat da, kolpistek hartzen zituzten hirietan bildutako dokumentazioarena. Kaxatan antolatuta dago, eta zu kaxak eskatzen joan behar zara. Noski, mugak daude, eta dena ez dago primeran ordenatuta. Askotan esan dugu abentura baten modukoa izan dela. Dena fisikoan dago, noski, eta askotan eskuak belzturik amaitzen duzu, dokumentuak ere garaikoak dira eta.
Nazioarteko artxiboak ere denak fisikoak dira? Ez dago digitalizaturik?
ARROYO: Denetarik dago. Frantzian eta Belgikan, adibidez, dena fisikoan dago. Bai badagoela digitalizatua kaxa bakoitzean zer dagoen esaten duen informazioa. Errusian, adibidez, badago karpeta bat interbrigadas izenekoa, milioitik gorako dokumenturekin, eta hori bai ia osoki digitalizatuta dagoela. Badira ere, noski, klasifikatutako karpetak, ikusi ezin ditugunak.
Salamancan hainbatetan izan zarete. Halere, seguru aski informazio asko utzi duzue bertan, ezta?
ARROYO: Atzean utzi baino, beste arrazoiak badira. Bagenekien bazegoela kaxa bat, Gipuzkoako internazionalistei buruzkoa, eta ireki genuenean, txartel bat aurkitu genuen. Txartel horretan jartzen zuen bertako zuzendariak informazio hori Madrilera eraman zuela, duela hainbat hamarkada. Hori, adibidez, galdutzat eman dugu, saiatu gara hainbat lekutan bilatzen, baina ezinezkoa izan da.
2018an hasi zineten izen bilketa honekin. Zerk bultzatu zuen grina hori?
AZURKI: Miguel Usabiagak Pikoketako fusilatuen inguruko eleberri bat idatzi zuen, eta bertan, gai honi buruz zertxobait ikertu zuen. Eleberri bat da, baina ikerketan aurkitutako benetako pertsona batzuk aipatzen ditu bertan. Horrek niri zerbait piztu zidan, eta aditzera eman zigun hor bazegoela esparru bat oraindik ez zegoela ikertua. Horrela hasi ginen, beste ikerketa baten bitartean hainbat izen atera genituelako, eta nik Aitzoli [Arroyo] esan niolako izen horiek badaezpada gordetzeko. Ondoren pandemia iritsi zen eta dena utzi genuen alde batera. 2023an bigarren eskuko liburu bat erosi nuen, Estoucharen [Esther Zilberberg] bizitzari buruzkoa, bere semeak idatzitakoa, eta hor ikusi nuen berriro ere gai honi heldu behar geniola.
Etorbidea zubian egin dugu hitzordua. Zer nolako garrantzia izan zuen puntu honek garai hartan?
AZURKI: Denok dakigu Bidasoan zer nolako garrantzia izan zuen zubi honek 1936ko gerra hartan. Hemendik atera ziren ihesean haurrak, emakumeak eta adinekoak. Baina hori alde batera utziz, hau izan zen atzerriko jendea sartzeko biderik ohikoena. Irtetekoa ere, noski. Badaude testigantza batzuk irteera hori kontatzen dutenak, eta erabat bortitzak, baina heroikoak dira. Adibidez, Hans Hutmacherrek idatzi zuen pasarte bat badugu. Bertan kontatzen du nola zubia pasatzeko faxistei kontra egin zieten bertan zen metrailadore bat baliatuz. Hainbat zauritu izan ziren borroka hartan, bera barne, eta azkenean frantsesek arrastaka sartu zituzten Hendaiara.
Beraz, Bidasoa, eta zehazki Irun, izan zen haien puntu nagusia, ezta?
AZURKI: Hori da. Haiek hona sartu zirenean, lehenik eta behin instrukzio militarra egin zuten bertakoekin. Lubakiak egiten ere ibili ziren. Askok armak ekarri zituzten haien jaioterritik, eta horiek montatu eta berehala frontera eraman zituzten.
ARROYO: Gipuzkoa osotik ibili ziren, baina nukleo handiena Irun izan zen. Guk aurkitutako 180 horietatik 155 Irungo frontean izan ziren borrokan. Optimistenek diote 3000 borrokalari inguru izan zirela hemen alde errepublikanoan, beraz, 3000tik 155 ez da zenbaki txikia. %5a izan ziren, eta hori kolpe batean iristea, aste gutxitan, indar handia izan zen errepublikanoentzat.
Gipuzkoara murriztu duzue zuen ikerketa. Baduzue mugak zabaltzeko asmoa?
ARROYO: Gipuzkoan jarri dugu jomuga guretzat gertueneko gauza delako, eta ongi ezagutzen dugulako Gipuzkoako gara hartako gaia. Gipuzkoako Foru Aldundiarei esker, eta zehazki Ion Gambrari esker egindako ikerketa da gainera. Topatu ditugu Gipuzkoatik kanpo aritu ziren internazionalistak, baina guk liburuan soilik gure lurraldean ibilitakoak gehitu ditugu. Badira kasuak Bizkaian dokumentatu ditugunak, baina horiek ezin izan ditugunez Gipuzkoan kokatu, ez ditugu bertan jarri. Hori ez ezik, 1936ko uztaila baino lehenago etorritako atzerritarrak ere ez ditugu gehitu, azken finean horiek ez baitziren etorri estatu kolpeari erantzun eginez.
180 identifikatu dituzue Gipuzkoa barnean. Baina zenbat itzuli ziren etxera?
ARROYO: Zehazki ez dakigu. Badakiguna da Gipuzkoan 14 hil eta 27 zauritu zituztela. Horrez gain, haietatik 100 inguru Nazioarteko Brigadetan egon ziren ondoren. 100 horietatik 59 Madrilgo frontean egon ziren, eta han sei hil eta hamar inguru zauritu ziren. Hori da dakiguna. Haien herrialdeetara itzultzea lortu zutenek ondoren Bigarren Mundu Gerra jasan zuten, eta batzuk nazien kontzentrazio esparruetan amaitu zuten.
Esther Zilberberg Estoucha izan zen 180 horietatik borrokalari esanguratsuena, ezagunena.
AZURKI: Hala da. 1936ko abuztuaren 11n iritsi zen Irunera, bere lagun Abram Gostinskyrekin, bera bezala judutarra, poloniarra eta komunista. Biak medikuntza ikasleak ziren, eta 20 urte pasatxo zituzten. Botika bilketa bat egin zuten kanpoan, eta hemen egin zuten lehenengo gauza botika horiek banatzea izan zen. Hasiera hartan ere Estouchari metrailadore bat erabiltzea tokatu zitzaion, bera sanitarioa izan arren, fronteko borrokalari bat hil zutelako eta arma hutsik geratu zelako. Oso adierazgarria da hori, erregistratuak soilik bi emakume atzerritar baitaude gerra hartan armak hartu zituztenak, eta Estoucha da haietako bat. Villarrealeko borrokan bertan izan zen, eta han zauritu zuten. Durangoko bonbardaketan ere egon zen. Hainbat herritan izan zen bere lana egiten, eta azkenean Bilbon amaitu zuen, emakumez osaturiko egunkari batean erreportari moduan. Bizitza luzea izan zuen, eta Frantzian bizi izan zen Bigarren Mundu Gerran kontzentrazio esparru batean egon ostean.
Obsesio puntu bat badauka geroz eta izen gehiago lortzeak?
ARROYO:Ez dakit obsesio hitza erabili, baina bada historialarien xedea horrelako gaietan sakontzea. Azken urteetan Whatsapp elkarrizketa asko izan ditugu Aitorrek [Azurki] eta biok, argazkiak eta dokumentuak bidaliz, beste bat topatu dut edota begira ze argazki aurkitu dudan esanez. Azken finean hau ez da gure lana, hobby moduan ikusten dugu, eta droga puntu bat baduela esango genuke. Askotan, goizeko ordu biak arte geratu izan gara artxiboak begiratzen, eta bai, harrapatzen gaitu.
AZURKI: Militantzia modu bat da, edo horrela ulertzen dugu guk behintzat. Herria egiteko modua da, dudarik gabe. Herria ez da soilik gaurkotasunetik egiten, iraganetik baita ere. Justizia egiteko ere balio du lanketa honek, merezi dute eta. Aitzolek askotan dio hauek ahaztuenetatik ahaztuenak direla, askotan gudarietan eta gure inguruko jendean jartzen dugu-eta begirada, baina hauek Europa zeharkatu zuten gure lurrak defendatzeko.
Haiek egindakoari balioa emateko ardura sentitzen al duzue?
AZURKI: Ardura bai, baina ohorea ere bai.
ARROYO: Justizia poetiko hori bada, eta haiek emandako guztia pixkanaka itzultzeko nahia. Balioa eman behar diogu internazionalistek egindakoari. Modu altruista batean etorri ziren gure lurrak defendatzera, eta hor badugu zor bat. Zor hori kitatzeko beste pauso bat bada liburu hau, baina baita Estoucharen liburua euskarara itzultzea edo hari buruz garatzen ari garen dokumentala ere.
Noticia publicada en la página WEB irun.org , el viernes día 25 de Septiembre de 2026.
Anthony Blake y su ilusionismo llegarán el 10 de octubre al Amaia KZ
El servicio de Cultura del Ayuntamiento de Irun informa de que el espectáculo "Más allá de la imaginación" del ilusionista Anthony Blake que tendrá lugar en el Amaia KZ el 10 de octubre, sábado, a las 20:00h, pondrá sus entradas a la venta a lo largo del día de hoy en la web municipal.
Se trata de un espectáculo de magia que supone toda una nueva experiencia sensorial para las personas asistentes, ya que Blake lleva muchos años de su vida desarrollando nuevas ideas y presentaciones. Al final, sus espectáculos son una improvisación permanente, con espectadores que nunca responden igual, obligando a Blake a adaptarse, al ritmo de las y los asistentes.
Las entradas podrán adquirirse a un precio de 16,45 euros la general y a 10,80 euros la bonificada. El espectáculo no está recomendado para menores de 12 años.
Anthony Blake
José Luis González Panizo, conocido artísticamente como Anthony Blake (Oviedo, 1955)es un mentalista, ilusionista, escritor y conferenciante que ha estudiado durante años técnicas y disciplinas muy variadas que le han permitido afrontar diferentes retos a lo largo de su carrera profesional.
Olvidó sus estudios de medicina y se inclinó por ahondar en el poder de la mente. Es un estudioso del mundo psíquico, esotérico y paranormal, habiendo realizado innumerables cursos de control mental. Conocido mundialmente como mago mentalista, su mayor reconocimiento profesional le llego al recibir el premio Dunninger en el 2003/2004 a la excelencia y profesionalidad en el desarrollo de su carrera como Mago de la Mente.
Noticia publicada en la página WEB irun.org , el viernes día 25 de Septiembre de 2026.
El Ayuntamiento de Irun impulsa 'Memoriaren Txokoa', un nuevo espacio para mantener viva la memoria de la ciudad
El Ayuntamiento de Irun, mediante el servicio de Memoria Democrática del área de Bienestar Social e Igualdad, ha puesto en marcha un concurso de proyectos artísticos para la creación de una escultura urbana que será el elemento central de ‘Memoriaren Txokoa’, un nuevo espacio de encuentro con la historia y la memoria democrática de la ciudad. Las propuestas podrán presentarse hasta el próximo 8 de octubre.
La iniciativa cuenta con un presupuesto de licitación de 30.000 euros, IVA incluido, y busca seleccionar una propuesta artística que contribuya a incorporar la memoria democrática al espacio público de Irun. Las bases del concurso establecen cuatro criterios principales de valoración: los valores democráticos, la calidad artística, la originalidad y la viabilidad técnica y económica.
El delegado de Derechos Humanos, Memoria Democrática y Cooperación, Gorka Álvarez, ha destacado que “Memoriaren Txokoa nace con la voluntad de que la memoria democrática tenga también un lugar físico en nuestra ciudad, un espacio que nos permita recordar, reconocer y transmitir nuestra historia. Queremos que sea mucho más que una escultura. Queremos crear un lugar de encuentro, un espacio que nos ayude a conocer lo que ocurrió en Irun, a reconocer a quienes sufrieron la violencia, la represión y el exilio, y a trasladar a las nuevas generaciones los valores democráticos que queremos preservar como sociedad”.
La creación de ‘Memoriaren Txokoa’ se enmarca en el trabajo que el Ayuntamiento de Irun viene desarrollando en materia de memoria democrática y que este año tiene uno de sus principales hitos en la conmemoración del 90 aniversario de la ocupación de Irun de 1936. Se está llevando a cabo un amplio programa de actividades para recordar aquellos acontecimientos, desde el compromiso con la verdad, el reconocimiento y la reparación, y con el objetivo de acercar la historia de la ciudad a las nuevas generaciones.
En este contexto, ‘Memoriaren Txokoa’ pretende dar un paso más y dotar a Irun de un espacio físico y permanente que permita mantener presente esa memoria más allá de las fechas conmemorativas y los principales hechos de la ciudad.
Una vez seleccionado el proyecto artístico, el Ayuntamiento de Irun estudiará y definirá el emplazamiento más adecuado para convertirlo en un espacio permanente dedicado a la memoria. Toda la información, documentación y bases del concurso puede consultarse en la página web del Ayuntamiento de Irun y en el Boletín Oficial de Gipuzkoa.
Noticia publicada en la página WEB irun.org, el viernes día 25 de Septiembre de 2026.
"La metamorfosis de Kafka, por Stèphane Levallois" mostrará en el CBA una adaptación del regalo original
El espacio IrekiART del Centro de Cultura y Creatividad CBA acogerá a partir de hoy, 25 de septiembre, la exposición "La metamorfosis de Kafka, por Stèphane Levallois", una adaptación del clásico literario a cargo del prestigioso dibujante francés reconocido en Hollywood por su faceta como diseñador de criaturas en cantidad de filmes del cine fantástico.
La muestra de Afundación - Obra Social ABANCA y enmarcada en la 37ª Semana de Cine Fantástico y de Terror de San Sebastián, es una adaptación que da una vuelta de tuerca al relato original del escritor checo Franz Kafka, y es que en lugar de situarse en una sociedad común donde un hombre se transforma en insecto, la historia se traslada a un mundo habitado por cucarachas antropomorfas. Todo un giro visual que sirve para denunciar el comportamiento de su familia, reflejando que la verdadera monstruosidad reside en la sociedad y no en el individuo marginado.
La primera teniente de alcaldesa y delegada de Cultura, Nuria Alzaga, ha dado cuenta hoy de la inauguración de esta exposición, acompañada por el propio artista Stèphane Levallois, el comisario de la muestra Asier Mensuro, el director de la Semana de Cine Fantástico y de Terror Josemi Beltrán, y el representante de ABANCA Iñaki Celaya.
Tal y como ha destacado la delegada, "el CBA es un espacio vivo, donde la cultura se muestra, pero también se experimenta. Y creo que esta exposición refleja muy bien ese mensaje en el que tanto incidimos. En este caso además, vamos a contar con la obra de un artista reconocido internacionalmente como Stèphane Levallois, pudiendo disfrutar de primera mano de su particular visión de un clásico como La Metamorfosis".
La muestra incluye la totalidad de ilustraciones realizadas para la edición de la histórica editorial con sello francés Futurópolis - Gallimand, con un total de 61 piezas de pequeño formato realizadas a tinta y acuarela sobre papel. Se incluyen además dos bocetos en acrílico sobre cartón de los personajes del padre y la hermana de Gregor Samsa; y 5 retratos de gran formato, al acrílico con acabado de guache y lápiz carbón sobre lienzo, de Franz Kafka. Todos ellos, realizados ex profeso para esta exposición.
La exposición, que tendrá su inauguración hoy en el propio CBA a las 18:00h, será visitable hasta el 14 de noviembre, inclusive, y estará comisariada por Asier Mensuro.
Todo un reto para el artista
El trabajo de Stèphane Levallois sobre La Metamorfosis de Kafka es especialmente singular por diversas razones: la primera, por el reto que ha supuesto para el artista afrontar este proyecto en tres dimensiones, cuando él como dibujante piensa "en dos dimensiones".
No es el único aspecto novedoso de esta adaptación respecto a su grafismo habitual, ya que Levallois ha intentado hacer un dibujo muy cuidado y detallista. Se trata de un trabajo casi de miniaturista, prestando suma atención a todos los detalles y dibujándolos con precisión.
Por último, hay que destacar el extraordinario trabajo a la acuarela que realiza en estas ilustraciones. Las aguadas y las gradaciones de luz y color, son de una delicadeza extrema, y recuerdan, como es habitual en la obra de Levallois, a alguno de los grandes maestros de la historia del arte que más admira.
Stèphane Levallois
Stèphane Levallois (París, 1970) es apodado "Mister Monster" en Hollywood. En el siglo XXI, la gran mayoría de las criaturas monstruosas de sagas cinematográficas tan populares como Harry Potter, Piratas del Caribe, películas de Marvel (Guardianes de la Galaxia, Venom, X-Men, Hulk, etc.), los últimos remakes de personajes míticos como King Kong o Godzilla, el monstruo de Alien, o los extraterrestres de Al filo del mañana, surgen y se diseñan para la gran pantalla a partir de sus diseños y dibujos.
La monstruosidad y el universo de lo fantástico está en el corazón de la búsqueda creativa de Levallois. Quizá por ello, Levallois da la vuelta al relato de Kafka, y en lugar de convertir en cucaracha a Gregor Samsa, decide transformar en hombre a una cucaracha en un mundo de cucarachas.
Asier Mensuro
La exposición está comisariada por Asier Mensuro, licenciado en Historia del Arte y que profesionalmente ejerce como comisario independiente, investigador, docente y crítico especializado en arte contemporáneo, cómic y cine. Ha comisariado más de 200 exposiciones, entre ellas proyectos destacados como lo que han vinculado a grandes artistas como Picasso o Goya con el mundo del cómic o El arte en el cómic, una muestra que recogía la visión de una selección de autores de cómic sobre varias obras clave de la historia del arte.
