Noticia publicada en Bidasoko HITZA , el jueves día 8 de Octubre de 2026.

Gizartea

Ongizatearen plaza bihurtu dute Zabaltza plaza

Gipuzkoako Foru Aldundiak pertsonen ongizate integrala sustatzeko 'plaza ibiltaria' jarri dute bi egunez Irungo Erdigunean; gaur azken eguna izango da.

Gorka Correyero Llamas

Irun

2026/10/08

Bi egunez ongizatearen plaza da Zabaltza plaza. Atzo, hilak 7, Gipuzkoako Foru Aldundiak pertsonen ongizate integrala sustatzeko “plaza ibiltaria” inauguratu zuten. Gaur ere bertan izango da, eta arratsaldera bitarte, hainbat jarduera antolatuko dituzte. Hilabeteotan Gipuzkoako hamar herritan izan da egitasmo hau, eta Irunen ere geldialdi bat egitearen garrantziaz hitz egin zuten Eider Mendoza diputatu nagusiak eta Nuria Alzaga Irungo alkateordeak: “Garrantzitsua da gai hau Irungo plazaraa ere ekartzea, denon artean bilatu ditzagun erantzunak fenomeno hauen aurrean”.

Egitasmo honen bitartez, gazteen ongizatea, bakardadeak, ariketa fisikoa, elikadura osasuntsua, migrazioa, harrera, tabuak, emakumeen zikloak, integrazioa, heriotza eta dolu prozesuak landuko dituzte. Erronka konplexu honi aurre egiteko modu kolektiboan eta komunitate loturak sustatuz landuko dituzte gaiak. “Irunen egunero lan egiten dugu pertsonei laguntzeko, isolamenduaren prebentzioa, Laguntza gutunak, Gazteekin edo Gurasoekin programekin, besteak beste”, azpimarratu du Alzagak.

Atzo, Adinberri programak hasiera eman zion bi eguneko egitarauari. Iñigo Vicens prestatzaile fisikoak kirol saio irekia egin zuen, eta jarraian, Raquel Rodriguezek eta Naia Rosek mildfulness terapia saioa eta estimulazio kognitiboko tailerra egin zuten, hurrenez hurren. Goizeko bigarren txandan, Itziar Sistiagak Laguntza Gutunak proiektua garatu zuen Irungo Udalaren laguntzarekin. 

Arratsaldean, berriz, Endaneak etxe osasuntsuago eta atseginago sortzeko landaregintza tailerra egin zuen. Eguna amaitzeko, 18:00etatik 19:30ak bitarte, heriotza, tabuak eta dolu prozesuak hizpide izan zituen Bidasoa Zurekin elkarteak antolatutako mahai inguruak. Lehen pertsonan bizitako testigantzak ere kontatu zituzten. 

Gaur, beste hainbeste jarduera

10:00etan, gosari osasuntsuaren tailerrarekin hasiera eman diote bigarren eta azken egunari. Elikaeneako Anne Otegik, Mugarrieta Ganadutegiko Ion Areitioren laguntzarekin, gosari osasuntsua prestatuko du tokiko eta sasoiko produktuekin. Tripak bete ondoren, gazteen txanda izango da. Sare sozialekiko adikzioa, gaitasun sozialen galera, suizidioa, eta oro har, hiperkonexioaren eraginen gaineko eztabaida egingo dute. Protagonistak gazteak izango dira eta faktore ugari izango dituzte hizketagai. 

Bi eguneko jarduna gaur arratsaldean amaituko dute. Cristina Lajas dietista eta nutrizionistak perimenopausia eta menopausian elikaduraren eginkizuna azalduko du, 18:00etatik aurrera. 19:00etatik 20:00etara, migrazio prozesua bizi duten gazteen esperientziak erdigunera ekarriko dituzte, eta Irunera iristeko bidea eta hirian euren lekua aurkitzeko prozesua nolakoa izan den kontatuko dute. Bukatzeko, Txorimaloak Soinu Taldeak eta Elatzetako Kantu Lagunek bi jardunaldien itxiera girotuko dute, herritarrek bi egunetan bizitako esperientziak kontatzen duten bitartean. 

Noticia publicada en Bidasoko HITZA, el jueves día 8 de Octubre de 2026.

Gizartea

Eduardo Txillidaren eta Remigio Mendibururen arteko elkarrizketa, artelanetan

Erakusketa estreinakoz izango da Irunen; 24 artelan hautatu dituzte, eta 2027ko urtarrilaren 10era ikusgai izango dira, Menchu Gal aretoan.

Gorka Correyero Llamas

Irun

2026/10/08

Ezagunak dira Eduardo Txillida eta Remigio Mendiburu. XX. mendeko bi artista euskaldun handi izan ziren, biak eskultoreak, gainera. Urteetan, balore handiko figura ugari egin zituzten, eta horietatik, 1960ko hamarkadako 24 artelan Menchu Gal aretoan ikusgai izango da datorren urteko urtarrilaren 10era bitarte. Denboraren ispilu erakusketaren lehenengo geldialdia izango da Irun, eta Cristina Labordak abuztuan aurreratu zuen bezala, “benetako plazera da Irunen gisa honetako erakusketa bat antolatzea”. 

Ikusgai egongo diren artelanetatik hamabi izango dira Txillidarenak, eta gainontzekoak, Mendibururenak. Aurkezpen ekitaldian, bi eskultoreen senideak izan dira; hala nola, Mikel Txillida, Txillida Leku museoko zuzendaria. Erakusketa honek bi komisario izango ditu: Estela Solana eta Juan Pablo Huercanos. Biek azaldu dute erakusketa honen abiapuntua zein izan den: “Denboraren ispilu, Remigio Mendibururen olerki bat du abiapuntu, eta prozesu eskultorikoaren, denboraren eta kultur testuinguruaren arteko harremanari egiten dio erreferentzia”. Erakusketarekin batera, Maite Zabaletak erakusketaren katalogo berezia diseinatu du, eta 12 euroan dago salgai. 

Erakusketak, bi eskultoreen lanek desberdintasunak eduki arren, begirada bateratua eskaintzen du. Materia, espazioa, sormen-prozesua eta artearen, naturaren eta lurraldearen arteko lotura bakoitzak nola ulertzen zuten erakutsiko du. 1960. urte inguruan, Txillida eta Mendiburu azken honek Hondarribian zeukan tailerran elkartu ziren, eta han bertan, Sidney eta A. Lurie Waintrob estatubatuarrek ateratako argazkiak ikusgai izango dira, beste artelanekin batera.

Menchu Gal aretoa ostiraletan eta larunbatetan zabalik egongo da arratsaldez, 18:00etatik 21:00etara; igandeetan, berriz, goizez irekiko dute, 11:30etatik 13:30etara. Gainera, erakusketarekin batera, familientzako tailerrak antolatuko ditu Maushaus arkitektura tailerrak. Guztira, hiru saio egingo dituzte: hilaren 16an, azaroaren 13an eta abenduaren 11n. Udal euskaltegian egingo duten tailerraz gain, bisita gidatu bat egiteko aukera izango dute parte hartzaileek. Jarduera doakoa den arren, aurretik izena eman beharko dute. 

Menchu Gal aretoa, euskal sorkuntzaren topagunea

Ez da lehenengo aldia Eduardo Txillidaren zein Remigio Mendibururen artelanak Menchu Gal aretoan ikusgai daudela. Aretoa 2010ean zabaldu zuten, eta hasieratik euskal sorkuntzaren eta artelan garaikideen difusioan jarri du arreta. Zabaldu eta hurrengo urtean, 2011n, Txillidaren erakusketa bat antolatu zuten; eta, 2014an, berriz, Mendibururen txanda izan zen. Oraingo honetan, lehen aldiz, bi eskultoreen artelanak erakusketa berean ikusgai izango dira.

Noticia publicada en Bidasoko HITZA, el jueves día 8 de Octubre de 2026.

Gizartea

Ongizatearen Plazak harrera ona eduki du bi egunetan

Gipuzkoako Foru Aldundiak sustatutako plaza ibiltariak jarduera ugari izan ditu, eta horietara guztietara jende ugari hurbildu da.

Gorka Correyero Llamas

Irun

2026/10/08

Eider Mendoza diputatu nagusiak Ongizate Plazaren gaineko balorazio ona egin du. Bi egunez pertsonen ongizate integrala sustatzeko tailer eta hitzaldi ugari antolatu ditu Gipuzkoako Foru Aldundiak Zabaltza plazan. Gipuzkoako hamar herri bisitatu ondoren, Irunen geldialdia egin du plaza ibiltariak. “Guztion ongizatean eragina duten errealitate berri eta emergenteak plaza ekarri ditugu, elkarrekin hausnartu, elkar entzun, ikasi eta eraikitzeko aukera edukiz”, nabarmendu du Mendozak. 

Jendearen erantzunarekin pozik, herritarren esperientzietatik ikasteko aukera izan dutela azpimarratu du. “Orain arteko esperientzia guztiek erakutsi digute gai hauek plazara ekarri behar ditugula, ikusgarri egin, elkarrekin hausnartu, eta aurrerapausoak ematen jarraitzeko”. Hitzaldien, elkarrizketen eta tailerren bidez, ongizatearen arlo ugari landu dituzte. 

Bigarren eta azken eguna Anne Otegik, Elikaeneako kideak, Mugarrieta Gandutegiko Ion Areitiorekin batera prestatutako gosari osasuntsu batekin hasi dute. Biek elikadura kontziente eta jasangarria izateko hainbat pauta azaldu dituzte. Ondoren, gazteen txanda izan da. Azken urteotan, sare sozialek ondorio negatiboak sortu dituzte gazteen artean, eta horien gaineko eztabaida izan dute. Gai asko jorratu dituzte: hiperkonexioaren eragina, gaitasun sozialen galera, sare sozialekiko adikzioa edota suizidioa. 

Arratsalderako badago zer egin Zabaltza plazan. Cristina Lajas dietista eta nutrizionistak perinomenopausian eta menopausian fokua jarri, eta prozesuan ellikadurak duen garrantzia azalduko du. Hitzaldia 18:00etan hasiko da, eta ordubeteko iraupena izango du. 19:00etan, berriz, Irunera migrazio prozesu baten ondoren etorritakoek euren bizipenak gertutik kontatuko dituzte. Bukatzeko, herritarrek bi egunotan ikasitako plazaratzeko eztabaida irekia izango dute, Txorimaloak Soinu Taldeak eta Elatzetako Kantu Lagunek girotuta.

Noticia publicada en Bidasoko HITZA, el jueves día 8 de Octubre de 2026.

Gizartea

Osasun mentalari buruzko hitzaldi zikloa antolatuko dute Oiasson

Hilaren 19tik 22ra, 'Osasun mentalak baditu milaka aurpegi' hitzaldi zikloa antolatuko dute laugarrenez; saio guztiak doakoak izango dira.

Gorka Correyero Llamas

Irun

2026/10/08

Osasun mentala izango dute hizketagai Oiasso museoan. Laugarren edizioa izango da aurtengoa, Osasun mentalak baditu milaka aurpegi hitzaldi zikloak lau saio izango ditu. Hilaren 19an, astelehenarekin, hasi eta hilaren 22ra bitarte, osasun mentalak dituen ikuspegiak jorratuko dituzte. Oiasso museoak Biogipuzkoa Osasun Ikerketa Institutuarekin batera, herritarrekin osasun mentalaren gaineko kezkak eta aztertzeko moduak partekatu nahi ditu adituen bidez. Lehen hiru saioak 19:00etan hasiko dira, eta doakoak izango dira. Osteguneko saioa, berriz, 17:00etan izango da.

Ziklo honen helburua da aukera bat eskaintzea osasun-ikerketak eta ezagutza zientifikoak historian zehar gizartearen aurrerabidean izan duten eta izaten jarraitzen duten eragina zabaltzeko. Aurreko edizioetan, zientzia, dibulgazioa, historia eta osasuna landu dituzte. Lanketa hauen bitartez, antolatzaileek azaldu nahi dute ezagutzaren diziplinek errealitatean ezinbestekoak direla eta horiek gure osasunean eragina dutela.

Cristina Ubani eta Rafael Huertas ariko dira lehenengo saioan osasun mentala eta emakumeari buruz hausnartzen eta gogoeta egiten. Asteartean, berriz, Enric Novillaren eta Alvaro Muzquizen txanda izango da; bi adituek psikiatraren historia iznago dute hizpide, bizi duten ondoezan eta traumetan azpimarra eginez. Suizidioa izango da hirugarren eguneko gaia, eta kasu honetan, Cristina Blancoren eta Alex Muelaren arteko elkarrizketa entzun ahalko dute. Zikloari amaiera emateko, hilaren 22an, 17:00etatik aurrera, Why not? elkarteak zuzeneko podkasta grabatuko du.

Noticia publicada en Bidasoko HITZA, el viernes día 9 de Octubre de 2026.

Gizartea

1.096 eguneko "infernua"; hiru urte Palestinaren aurkako genozidioa hasi zenetik

Gernika-Palestinak Herri Ekimenak deituta, elkarretaratzea egin dute San Juan plazan Israel Palestinan egiten ari den genozidioa gaitzesteko.

Goiatz Iza Erkis

Irun

2026/10/09

Hiru urte dira Israelek Palestinako herriaren aurkako erasoak indartu eta genozidioa abiatu zuenetik, Hamasek 2023ko urriaren 7an egindako erasoaren ostean. Ordutik, gutxienez 75.000 pertsona hil dira, milaka eta milaka zauritu dira eta suntsituta geratu dira eraikin gehienak bonbardaketen ondorioz. Genozidioa salatzeko, Gernika-Palestina Herri Ekimenak elkarretaratzeak antolatu ditu bart arratsalderako Euskal Herriko herrietan, tartean, Irun. “1.096 eguneko infernua Gazan, eta egun larri horietako bakoitza, bere 1.096 gaur are itogarriagoekin”, salatu dute Irungo San Juan plazan bildutako dozenaka lagunek. 

Elkarretaratzean Palestinatik jasotako testigantza bat irakurri dute. Idatziak argi salatzen du Palestinaren aurkako genozidioak bere horretan jarraitzen duela: “Estatu juduak genozidioa amaitu dela sinestarazi nahi dio munduari, baina Gazako herritarrek oso ondo dakite genozidioak aurrera jarraitzen duela”. Orain urtebete su etena irakur bazitekeen ere albisteetan, elkarretaratzean azpimarratu dute “su eten tranpa” izan zela. “Sadu diguten “bakeak” Palestinako biztanleria lehen zuen lurraldearen %40an pilatuta mantentzen du. Beste %60ak armada hebrearraren eskuetan jarraitzen du”. 

Irungo udaletxetik gaitzetsi egin dute saldutako “bakea”, nabarmenduz bonbardaketen ondorioz etxebizitzak hondatuta geratu direla, eta palestinarrak bertan “harrapatuta”. Izan ere, azaldu dutenez, palestinarrak euren etxeetan ezkutatzen jarraitzen dute, horiek arriskutsuak izan arren, bonbardaketetatik babesteko. “Saldutako bakeak” gehiago duela heriotzatik salatu dute, eta adierazi haur gazatarrak “gosearen beldur” izatera iritsi direla. “Janari platerra jasotzen dutenean beren kanpadendetara eraman, gorde eta zera galdetzen dute: “Bihar ere izango al da jatekorik?”.

 

Noticia publicada en Bidasoko HITZA, el viernes día 9 de Octubre de 2026.

Orokorra

ongizate gehigarria

Ongizate osorako hurbileko laguntza sarea

Pertsonen ongizatean eragiteko proposamen eta alternatibekin gehigarria egin du OARSO BIDASOKO HITZAk.

Oarso Bidasoko Hitza

Hondarribia,Irun

2026/10/09

Pertsonen ongizatea erabatekoa izan dadin aldagai asko hartu behar dira aintzat. Ongizatea, gainera, ez da bakarrik osasun fisiko egokiarekin, edo eritasunik ez izatearekin lotu behar. Askoz harago doan kontzeptua, eta beraz gaia da.

Fisikoan eragin dezaketen ezusteez gainera, arlo emozional eta psikologikoa ere garrantzitsua da ongizate integralerako bidean. Estresa, presioa, lan arazoak, familia gatazkak, lagunarteen barruko ezinegonak… Asko dira desorekak sor ditzaketen kanpo faktoreak, eta horiei aurre egiteko tresna propioak ez dituzte maiz pertsonek.

Ongizaterako bidean tresnak ematen dituzten lau profesional edo zentroren adibideak jaso ditu OARSO BIDASOKO HITZA-k. Bakoitzak bere esparru eta egiteko era du, baina badute ezaugarri komun bat: tokiko zerbitzuak dira, herritarren eskura eta hurbil direnak.

Jarraian dagoen estekan, HITZAren Ongizate Gehigarria oso-osorik ikusteko aukera duzue.

HITZAren Ongizate Gehigarria (PDF artxiboa jaitsiko da)

Noticia publicada en Bidasoko HITZA, el viernes día 9 de Octubre de 2026.

Orokorra

TORREKUATIK

AAH (Adimen Artifizial Hiltzailea)

HITZAk eta Torrekuako eragileek hasitako elkarlanaren harira, TEKSeko Mattin Solis Uitzik Adimen Artifizialaren gaineko azalpenak eman ditu: "Bideragarria al da teknologia hauek orain funtzionatzen duten moduan martxan jarraitzea?".

Mattin Solis Uitzi / Torrekua-TEKS elkartea

Hondarribia,Irun

2026/10/09

Albiste izan zen joan den hilabetean: Adimen Artifizialak (AA) hurrengo hamarkadan hilko gaitu.

Horrelako titularra irakurrita edonor beldurtu daiteke, PISAko txostenean ikasleek ateratako emaitza eskasekin bezala, baina hau zerbait larriagoa da. Albistea, ordea, ez du edonork zabaldu, Anthropic-eko (Claude tresnaren enpresa) ikertzaile batek baizik, dimisioa aurkeztu ondoren.

Jarraian, Anthropic-eko burua (Dario Amodei) agertu da Adimen Artifizialaren garapena moteldu behar dela esanez, edozein arrisku txikitzeko, eta, atzetik, OpenAIko burua (Sam Altman) eta Elon Musk bere alde azaldu dira ere bai. Euren asmoa, ebaluatzaile independenteei beren sistemak ikuskatzea ahalbidetzea dela diote, guztia segurtasunaren mesedetan. Ez litzateke harritzekoa izango hiru enpresa handietako buruak aldi berean honen alde agertu direlako ez balitz. Baina zer dago honen guztiaren atzean? Benetan hilko al gaitu Adimen Artifizialak?

Hemeroteka begiratzen badugu, ikusiko dugu ez dela lehen aldia mota honetako mezu katastrofikoak egiten direla. Hain zuzen ere, 2017an (duela 9 urte), Elon Muskek antzeko mezuak zabaldu zituen. Urte batzuen ondoren, 2024an zehazki, OpenAI, Anthropic eta DeepMind-eko (Google) hainbat langile eta langile ohik Adimen Artifizialak gizartearen desagertzea eragingo zuela aurreikusi zuten. Euren mezuan, erregulazioaren beharra defendatzen zuten.

Mezu hauen guztien atzean beti dator «geldialdi» bat egitearen aldeko deia. Agian hori baita nahi dutena. Izan ere, Adimen Artifizialak sortzen eta garatzen ari diren enpresari, ikertzaile edo ingeniari horiek mota honetako mezu katastrofikoak argitaratzen dituzten bitartean, Margarita Padillak Inteligencia Artificial: jugar o romper la baraja liburuan dioen moduan, ez da arretarik jartzen diskriminazio algoritmikoaren egoera zehatzetan, arraza-, gizarte- edo genero-diskriminazioaren ereduak betikotzean, estereotipoak larriagotzean, desinformazioan, ingurumen kostuetan edo lan prekarietatean. 

Azken finean hori baita asmoa, arreta beste nonbaiten ipintzea eurek euren lanarekin jarrai dezaten.

Hala eta guztiz ere, beste arrazoi batzuk ere egon daitezke mota honetako mezuak zabaltzearen atzean, besteak beste, hobekuntza esanguratsuak eskaintzeko ezintasuna: pausa estrategiko bat egin, euren martxa berriz hartzen duten bitartean.

Amaitzeko, ez dakit Adimen Artifizialak inoiz hilko gaituen, bai ordea baliabide eskasiak. Bideragarria al da teknologia hauek orain funtzionatzen duten moduan martxan jarraitzea? Uste dut hori dela egin beharreko benetako galdera.

Noticia publicada en Bidasoko HITZA, el viernes día 9 de Octubre de 2026.

Gizartea

"Gure gazteek badakite"

Txingudi HLHI eta Toki Alai HLHIko ikasleek kontsumo arduratsu eta jasangarri baten garrantzia landu dute.

Oarso Bidasoko Hitza

Irun

2026/10/09

Gure gazteek badakite kanpaina abiatu du Irungo Udalak. Sentsibilizazio kanpaina da, eta helburu nagusia da herritarrei adieraztea zer garrantzitsua den jasangarritasun-irizpideak txertatzea eguneroko kontsumo erabakietan, fokua gazteengan jarrita batik bat. Txingudi HLHI eta Toki Alai HLHIko ikasleek kontsumo arduratsu eta jasangarri baten garrantzia landu dute horren barruan.

Kanpainaren iturburua Irungo zazpi ikastetxetako ia 3.000 ikasleek aurreko ikasturtean 2030 Eskola Agenda programaren barruan egindako lana da. Ikasgeletan hausnartu eta landu zuten ekoizpen eta kontsumo arduratsuaren gaia (garapen jasangarriaren 12. helburua) eta, gainera, hiriaren errealitatea aztertu zuten, hobetzeko proposamenak egiteko.

Bigarren Hezkuntzako ikasleek hiriko zenbait eremu garbitu zituzten, baina kanpaina egitea Txingudi HLHI eta Toki Alai HLHI ikastetxeetako ikasleen proposamena izan da. Gazteek mahaigaineratutako gaien artean daude saltoki txikiak eta merkatuak babestearen garrantzia, plastikoen erabilera murriztu beharra, tokian tokikoa eta sasoian sasoikoa aukeratzearen garrantzia, bigarren eskuko erabilerak faboratzea eta tokiko merkataritzari ikusgarritasun handiagoa ematea. “Ondorioek abiaburu argia dute: gure eskuetan dago kontsumo jasangarria, eta egunerokoan hartzen ditugun erabakiek inpaktu izugarria dute gure ingurunean”, esan du udaleko Garapen Jasangarriko ordezkari Sergio Javierrek. Yon Gallardo izozkitegia, Zebra Store & Gallery, eta Labore Txingudi dira kanpainako irudien protagonistak, “fokua guztion eskura dauden erabaki txikietan jarri duen gertuko kanpaina positibo batean”.

Javierren arabera, kanpainaren bidez “gure gazteen begiradaren indarraren balioa aitortzen dugu, argi utzi baitute jasangarritasuna egunero-egunero hartzen ditugun erabakien bidez ere eraikitzen dela. Argi dago irundar gazteek argi daukatela. Orain, haiei jaramon egiteko eta ekiteko garaia da”. Gainera, ikus-entzunezko pieza bat antolatu da ikasleekin eta irakasleekin. Horrela, proiektuaren nondik norakoak azalduko dituzte, baita zein diren ondorio nagusiak eta abian jarri beharreko ekimenak ere, udalerrian kontsumo jasangarria sustatzeko. Hiriko establezimenduei zabalik da kanpaina.